Re-use – czyli drugie życie materiałów. Choć idea miasta jako kopalni materiałów jest stosunkowo młoda, a rozwiązania konstrukcyjne stosowane dotychczas nie ułatwiają odzysku surowców, istnieje część materiałów które da się zdemontować i użyć ponownie. Mimo, że proces ten jest żmudny, spotyka się z brakiem zrozumienia branżystów/wykonawców i często wymaga odstępstw prawnych, istnieją biura, które podejmują trud i są żywym dowodem na to, że „chcieć to móc”.

Jednym z takich biur jest szwajcarskie biuro IN SITU.

W swoim projekcie nadbudowy hali magazynowej w Winterthur o cztery dodatkowe piętra, biuro postanowiło wykorzystać materiały pochodzące wyłącznie z istniejących elementów z rozbiórki. Jak piszą na swojej stronie:

’proces planowania ulega odwróceniu. Zaczyna się od zbierania materiałów, a projekt zmienia się nieustannie wraz z postępem poszukiwań różnych komponentów. Po wyborze komponentu następuje pomiar, inwentaryzacja i katalogowanie- aby przywrócić komponent, potrzebujemy jak najdokładniejszych informacji’ [1]

Konstrukcję hali 118 tworzą stalowe dźwigary, które niegdyś podtrzymywały centrum dystrybucji sieci supermarketów.
Na cztery nowe piętra prowadzą stalowe schody zewnętrzne z dawnego biurowca Orion w Zurychu, a granitowe płyty elewacyjne z tego biurowca posłużyły jako płyty tarasowe przy schodach zewnętrznych.
Jako okładzinę zastosowano izolowane okna aluminiowe oraz czerwoną blachę elewacyjną z rozbiórek z Winterthur i Zurychu.
Nowe komponenty ścian pochodzą natomiast z naturalnych materiałów budowlanych takich jak drewno, słoma i glina.

Kolejnym takim projektem jest Werkhof Binz, w którym stare hale i magazyny zostały rozbudowane, by stworzyć przestrzeń dla nowych pracowni, biur i warsztatów. Drewniane podpory i blacha trapezowa z rozebranej wiaty garażowej dla ciężarówek zostały przekształcone w elewację, podmurówkę i ławki. Istniejące obiekty zostały ulepszone – stary budynek magazynowy rozbudowany został o kolejne piętro, a nowy wybudowany w technologii drewnianych modułów.

Werkhof Binz- elewacja z używanej blachy trapezowej, nadbudowa piętra magazynu
blacha trapezowa- detal
Lysbüchelareal- okna z odzysku

W projekcie Lysbüchelareal, w którym centrum dystrybucji supermarketów zostało przebudowane w wielofunkcyjne centrum kulturalno-usługowe udało się przekonać inwestora do użycia zalegających w magazynach okien (pozostałości produkcyjne). Do konstrukcji drewnianej użyto drewna z rozbiórki w Bazylei, a aluminiowa blacha trapezowa na elewacji pochodzi z dawnego magazynu napojów z sąsiedztwa.

Również we wnętrzach zrealizowanych projektów widać zachowanie zasad Urban Mining. Wszystkie instalacje prowadzone są natynkowo, a materiały montowane w sposób mechaniczny, np. klejone płytki ścienne w łazienkach zastąpiono kompaktową płytę HPL , a w porjekcie hali 118 zastosowano marmurową płytę z demontażu okładziny elewacyjnej.

Francuskim biurem praktykującym recycling materiałów budowlanych jest biuro ENCORE HEUREUX . Nicola Delon, założycielka biura, podobnie jak Barbara Buser ze szwajcarskiego IN SITU mówi o wyzwaniu jaki stanowi proces projektowy uwzględniający ponowne użycie materiałów :

’Rola architekta jest szersza, ponieważ rozpoczyna się na wcześniejszym etapie. Architekci identyfikują i badają materiały oraz starają się połączyć potencjał zasobów z procesem projektowym. Wiąże się to również z koniecznością znalezienia osób, które posiadają know-how w zakresie demontażu i przekształcania komponentów. Więc bardziej zagłębiasz się w cały proces budowy. Trzeba też być bardziej na miejscu i umieć dostrzec potencjał’ [2]

W projekcie Maison du Projet Morland w którym zastosowano szklaną ścianę kurtynową z ponownie wykorzystanymi oknami, prawie 90 procent fasady i 100 procent systemu grzewczego zostało ponownie wykorzystane.
Bardzo ciekawym projektem jest Pavillon Circulaire | Encore Heureux, w którym odestek ponownego wykorzystania materiałów wynosi aż 90 procent. Nicola Delon dostrzega głębsze znaczenie materiałów pochodzących z rozbiórek- istotne staje się pochodzenie elementów:

’czy są stąd, czy są z bardzo daleka, czy są przemysłowe, czy są historyczne? Kiedy ponownie wykorzystujesz materiał, nie tylko ponownie wykorzystujesz jego materialność, ale również znaczenie i związek z przeszłością. Do budowy Pavillon Circulaire wykorzystaliśmy drzwi, które wcześniej były drzwiami wejściowymi do mieszkań. Przez sześćdziesiąt lat były one wejściami dla ludzi. Drzwi zawierają więc historie wszystkich ludzi, którzy do nich pukali i wszystkich ludzi, którzy za nimi mieszkali’ [1]

Dunśka firma Lendager (Lendager ARC/UP/TCW), która łączy biuro architektoniczne Lendager ARC z firmą odzyskującą materiały budowlane Lendager UP jest w trakcie realizacji większych założeń architektonicznych z wykorzystaniem materiałów z rozbiórki. W projekcie The Resource Rows firma wprowadza w życie nieco filozoficzną ideę przemieszczania się materiału 'razem’ z ludźmi- zakładając, że ludzie opuszczają domy pod miastami aby przeprowadzić się do miast, a materiał z opuszczonych domów powinien zostać wykorzystany do 'budowy tych miast’. W rzeczywistości, do projektu Resource Rows, firma Lendager we współpracy z Carlsberg Byen wycięły moduły cegieł z historycznych browarów Carlsberga w Kopenhadze. Reszta cegieł do budowy The Resource Rows pochodzi z różnych starych szkół i budynków przemysłowych w całej Danii. Ze względu na trudność podziału i oczyszczania cegieł (zaprawa jest mocniejsza niż sama cegła), firma wprowadziła innowację polegającą na wycinaniu całych modułów ścian. W projekcie zostało również wykorzystane drewno pochodzące z recyklingu przy budowie kopenhaskiego metra.

W innym projekcie Lendagera Upcycle Studio 75% okien pochodzi z opuszczonych budynków w Północnej Jutlandii. 1400 ton betonu upcyclingowego odlano z bardzo trwałych odpadów betonowych z budowy kopenhaskiego metra. Drewno na podłogi, ściany i elewacje jest produkowane ze ścinków z firmy Dinesen (producent podłóg drewnianych) – ścisła współpraca umożliwiła ponowne wykorzystanie drewna w budynku.

Powyższe przykłady są dowodem na to, że wprowadzenie idei Re-use czy nawet Upcyclingu w realny świat architektury jest możliwe. Mniej pocieszającym aspektem jest fakt, że większość tych biur wykonuje równocześnie standardowe projekty- a klienci, którzy wyrażają chęć na użycie materiałów z recyclingu należą nadal do rzadkości.

[1] baubüro in situ
[2] wywiad z Elina Potratz [1] http://derarchitektbda.de/das-ende-des-weissen-blatts/

Autor: Aleksandra Kręt-Grześkowiak